Vĩnh Long: 800 lò gạch trăm năm bên sông Cổ Chiên ở Mang Thít

Từ cầu Mỹ Thuận xuôi khoảng 10km về phía phà Đình Khao, hàng trăm lò gạch hình tháp mọc lên hai bên bờ sông Cổ Chiên. Cái còn đỏ au vì mới nung mẻ gạch, cái phủ kín cỏ dại vì bỏ hoang đã lâu.

Vĩnh Long đổi tỉnh, làng gạch không đổi chỗ

Từ 1/7/2025, tỉnh Vĩnh Long sáp nhập với Bến Tre và Trà Vinh thành một tỉnh Vĩnh Long mới theo Nghị quyết 202/2025/QH15, diện tích hơn 6.296km², dân số hơn 4,2 triệu người. Mang Thít vốn thuộc Vĩnh Long cũ nên vị trí làng gạch không đổi, vẫn nằm ven sông Cổ Chiên; chỉ là giờ cùng tỉnh với xứ dừa Bến Tre và các ngôi chùa Khmer Trà Vinh, hai điểm khác hẳn về cảnh quan nên đừng nhầm là gộp chung một chuyến.

Từ hơn 3.000 lò xuống còn 800

Thời hoàng kim vào những năm 1980, nghề gạch gốm ở đây có hơn 3.000 lò hoạt động, trải dài khoảng 30km qua TP Vĩnh Long, huyện Long Hồ và Mang Thít, nuôi sống khoảng 12.000 lao động. Giờ chỉ còn khoảng 800 lò, nằm rải trên diện tích hơn 3.000ha, tập trung dày nhất ở kênh Thầy Cai và đoạn Cổ Chiên gần phà Đình Khao. Mỗi lò cao 7-12m, dựng hình chóp tròn bằng gạch mộc, một mẻ nung chứa khoảng 15.000 viên và mất 20 ngày lửa mới ra lò.

Đi thuyền giữa vùng lò gạch ven sông

Cách xem trọn cảnh là thuê thuyền nhỏ chạy dọc Cổ Chiên hoặc luồn vào kênh Thầy Cai, nhìn hai dãy lò nối nhau như một hàng tháp cổ soi bóng xuống nước. Buổi chiều tà là lúc ánh sáng đẹp nhất, nắng vàng hắt lên màu gạch đỏ và những mái nhà xưởng lợp tôn cũ dọc bờ.

Ghé xưởng còn đỏ lửa, xem thợ đóng gạch tay

Không phải lò nào cũng bỏ hoang. Một số xưởng ở Mỹ An, Nhơn Phú vẫn đỏ lửa, cho khách vào xem từng công đoạn: đất sét lấy từ kênh rạch quanh vùng được nhào, ép khuôn, phơi rồi xếp vào lò nung củi trấu 20 ngày. Thợ lành nghề phần lớn đã lớn tuổi, thu nhập một ngày công chỉ vài trăm nghìn đồng nên lớp trẻ ít ai theo nghề, số lò vì vậy giảm dần từng năm kể từ khi chi phí sản xuất bắt đầu tăng mạnh từ đầu những năm 2000.

Sắp thành khu di sản đương đại

UBND tỉnh Vĩnh Long đã phê duyệt Đề án Di sản đương đại Mang Thít, phạm vi hơn 3.000ha trải qua bốn xã Mỹ Phước, Mỹ An, Nhơn Phú và Hòa Tịnh, hướng tới giữ lại các lò gạch cũ làm không gian nghệ thuật ngoài trời thay vì để hoang phế. Tháng 11/2024, khu vực kênh Thầy Cai từng tổ chức Festival Gạch gốm đỏ - Kinh tế Xanh lần I, kéo dài từ 16 đến 23/11.

Đi từ Sài Gòn thế nào

Từ TP.HCM tới Vĩnh Long khoảng 100km, xe khách các hãng Phương Trang, Thanh Nhàn, Trung Kiên hay Mai Linh chạy tuyến này với giá 120.000-150.000đ một chiều, mất khoảng 2 tiếng (giá kiểm 2026-09, nên hỏi lại nhà xe trước khi đặt vì có thể đổi theo mùa). Tới Vĩnh Long, thuê xe máy hoặc taxi chạy tiếp về phía Mang Thít, qua đoạn Mỹ Thuận - Đình Khao là bắt đầu thấy những ống khói lò gạch đầu tiên. Muốn đi tiếp sang phía Bến Tre trong cùng chuyến, phà Đình Khao là điểm nối qua sông Cổ Chiên gần nhất, không cần vòng lại cầu Mỹ Thuận.

Lưu ý khi ghé xưởng đang đỏ lửa

Nhiều lò trong khu này vẫn là nơi mưu sinh thật của người dân, không phải khu trưng bày dựng sẵn cho khách. Xin phép chủ xưởng trước khi bước vào khu phơi gạch mộc, tránh giẫm lên hàng gạch đang phơi dở vì một mẻ hỏng là mất công cả ngày của thợ. Muốn chụp cận cảnh người đang làm việc, hỏi một câu trước khi giơ máy vẫn lịch sự hơn.

Gom bộ ảnh gạch đỏ vào một chuyến chung

Một buổi ở Mang Thít cho ra cả trăm tấm ảnh: lò gạch phủ cỏ lúc sáng, thuyền len giữa hai hàng tháp lúc trưa, thợ đóng gạch trong xưởng lúc chiều. Rủ nhóm bạn cùng vẽ lại hành trình từ Sài Gòn xuống Mang Thít trên tuctac, rồi chọn những tấm ảnh gạch đỏ đẹp nhất đóng thành một cuốn photobook riêng cho chuyến này.

Rủ nhóm bạn về Mang Thít một chuyến, để tuctac giữ lại từng chặng giúp bạn. Tải app trên App Store, tạo chuyến “Vĩnh Long” và bắt đầu ghi ngay khi lên xe.